18 верасня — 4 кастрычніка 2026
Музей Вольнай Беларусі, Варшава
hyperMOTHER. Shared Breathing — новы этап доўгатэрміновага мастацкага праекта Аляксандра Адамава hyperMOTHER, які развіваецца з 2023 года як даследаванне дэлегаванай прысутнасці, клопату, кантролю і стомленасці сучаснага чалавека.
На час выставы Музей Вольнай Беларусі ператвараецца ў адну з філій выдуманага Інстытута дэлегаванай прысутнасці — установы, якая займаецца аднаўленнем чалавека пасля працяглага фізічнага і экзістэнцыяльнага знясілення. Яе новая праграма называецца Shared Breathing і даследуе магчымасць «сумеснага дыхання» чалавека і сістэмы.
Адпраўным пунктам праекта становіцца простае пытанне: што адбываецца, калі мы перадаём камусьці ці чамусьці частку адказнасці за сябе?
Сучасны чалавек пастаянна кіруе ўласным жыццём: кантралюе здароўе, сон, працу, прадукцыйнасць, увагу, эмоцыі і лад жыцця. Нават адпачынак усё часцей ператвараецца ў задачу, якую трэба выканаць правільна. hyperMOTHER прапануе ўявіць сістэму, якая можа ўзяць частку гэтай працы на сябе: аналізаваць наш стан, арганізоўваць прастору вакол нас, прапаноўваць рашэнні і нават рэгуляваць наш рытм.
Так узнікае парадокс дэлегаванай аўтаноміі. Перадача часткі кантролю можа даць адчуванне палёгкі — але адначасова ўзнікае пытанне, што яшчэ мы перадаем разам з гэтай адказнасцю. Хто вырашае, што для нас добра? Дзе заканчваецца клопат і пачынаецца кантроль? Ці магчыма клапаціцца пра чалавека, не арганізоўваючы яго жыццё?
Прастора выставы пабудаваная як своеасаблівы санаторый будучыні. Тут ёсць зона чакання, музыка, створаная штучным інтэлектам для супакаення, модульныя прадметы мэблі, светлавыя панэлі з соллю, кнігі пра здароўе, працу і самадапамогу, а таксама аб’екты, у якіх медыцынскія, тэхналагічныя і рэлігійныя вобразы суіснуюць у адной сістэме.
Цэнтральная архітэктурная работа адсылае да паноптыкума — мадэлі будынка, распрацаванай Джэрэмі Бэнтамам у XVIII стагоддзі і пазней пераасэнсаванай Мішэлем Фуко як метафары сучасных механізмаў назірання і самакантролю. У інтэрпрэтацыі Адамава цэнтральнае месца назіральніка займае вертыкальны басейн: прастора кантролю ператвараецца ў прастору руху. Назіраць і быць заўважаным тут могуць адны і тыя ж людзі. Кантроль не знікае — ён становіцца размеркаваным.
У іншых работах Адамаў звяртаецца да знаёмых культурных вобразаў і перамяшчае іх у кантэкст уяўнага інстытута. Інтэрпрэтацыя «Саду зямных уцех» Гераніма Босха ператварае райскую прастору ў арганізаваны свет, дзе разам з задавальненнем з’яўляецца фігура таго, хто сочыць і клапоціцца. У Pietà хрысціянская традыцыя сустракаецца з будыйскай фігурай: жэст фізічнага клопату і перажывання страты сутыкаецца з ідэяй вызвалення ад прывязанасці і пакуты. А ў Initiation звычайны балончык з пярцовым газам спалучаецца з медальёнам Маці Божай — практычны і сімвалічны механізмы абароны апынаюцца на адным аб’екце.
Такія спалучэнні ствараюць характэрную для hyperMOTHER напружанасць: тое, што абараняе, адначасова можа назіраць; тое, што клапоціцца, можа рэгуляваць; тое, што дае палёгку, можа патрабаваць ад нас часткі аўтаноміі.
Shared Breathing не прапануе простага адказу і не супрацьпастаўляе «добрую» аўтаномію «дрэннаму» кантролю. Праект хутчэй даследуе прастору паміж імі — тую, у якой мы ўжо жывём. Мы ўсё часцей перадаем частку сваіх рашэнняў медыцыне, тэхналогіям, інстытуцыям, алгарытмам і іншым людзям. Часам гэта неабходнасць, часам — выбар, а часам — жаданне вызваліцца ад стомленасці пастаяннага самакантролю.
Што адбываецца з нашай свабодай, калі нехта іншы пачынае клапаціцца пра нас?
Гэтае пытанне застаецца адкрытым — і становіцца часткай самога досведу наведвання выставы.
Куратарскі праект: Аляксандр Адамаў
Месца: Музей Вольнай Беларусі, Foksal 11, Варшава
Перыяд: 18 верасня — 4 кастрычніка 2026
Праект падтрыманы Art Power Belarus і фінансуецца Еўрапейскім саюзам.
