18 września – 4 października 2026
Muzeum Wolnej Białorusi, Warszawa
hyperMOTHER. Shared Breathing to nowy etap długoterminowego projektu artystycznego Alexandra Adamaua hyperMOTHER, rozwijanego od 2023 roku jako badanie delegowanej obecności, opieki, kontroli i zmęczenia współczesnego człowieka.
Na czas wystawy Muzeum Wolnej Białorusi staje się jedną z filii fikcyjnego Instytutu Delegowanej Obecności — instytucji zajmującej się regeneracją człowieka po długotrwałym fizycznym i egzystencjalnym wyczerpaniu. Jej nowy program, Shared Breathing, bada możliwość „wspólnego oddychania” człowieka i systemu.
Projekt rozpoczyna się od prostego pytania: co dzieje się, kiedy część odpowiedzialności za siebie delegujemy komuś lub czemuś innemu?
Współczesne życie wymaga od nas nieustannego zarządzania sobą: kontrolujemy zdrowie, sen, pracę, produktywność, uwagę, emocje i styl życia. Nawet odpoczynek coraz częściej staje się zadaniem, które należy wykonać prawidłowo. hyperMOTHER proponuje wyobrażenie systemu, który mógłby przejąć część tej pracy: analizować nasz stan, organizować otoczenie, podpowiadać rozwiązania, a nawet regulować nasz rytm.
Powstaje w ten sposób paradoks delegowanej autonomii. Przekazanie części kontroli może przynieść ulgę — jednocześnie pojawia się jednak pytanie, co jeszcze oddajemy wraz z tą odpowiedzialnością. Kto decyduje, co jest dla nas dobre? Gdzie kończy się opieka, a zaczyna kontrola? Czy można opiekować się kimś, nie organizując jego życia?
Przestrzeń wystawy została zaaranżowana jako swego rodzaju sanatorium przyszłości. Znajdują się tu strefa oczekiwania, muzyka stworzona przez sztuczną inteligencję w celu wywołania stanu uspokojenia, modułowe meble, panele świetlne wypełnione solą, książki dotyczące zdrowia, pracy i samopomocy, a także obiekty, w których obrazy medyczne, technologiczne i religijne funkcjonują w ramach jednego systemu.
Centralna praca architektoniczna odwołuje się do panoptykonu — modelu budynku zaprojektowanego przez Jeremy’ego Benthama w XVIII wieku, a następnie wykorzystanego przez Michela Foucaulta jako metafora nowoczesnych mechanizmów nadzoru i samokontroli. W interpretacji Adamaua centralne miejsce obserwatora zastępuje pionowy basen: przestrzeń kontroli staje się przestrzenią ruchu. Obserwujący i obserwowani mogą być tymi samymi osobami. Kontrola nie znika — zostaje rozproszona.
W innych pracach Adamau przenosi znane obrazy kultury do kontekstu fikcyjnej instytucji. Jego interpretacja Ogrodu rozkoszy ziemskich Hieronima Boscha przekształca rajską przestrzeń w zorganizowany świat, w którym przyjemności towarzyszy postać, która jednocześnie obserwuje i sprawuje opiekę. W Pietà tradycja chrześcijańska spotyka się z figurą Buddy: fizyczny gest opieki i żałoby zostaje zestawiony z ideą uwolnienia od przywiązania i cierpienia. Z kolei w Initiation zwykły pojemnik z gazem pieprzowym zostaje połączony z wizerunkiem Matki Boskiej — praktyczny i symboliczny mechanizm ochrony spotykają się w jednym przedmiocie.
Te zestawienia tworzą charakterystyczne dla hyperMOTHER napięcie: to, co chroni, może jednocześnie obserwować; to, co się nami opiekuje, może również nas regulować; to, co przynosi ulgę, może wymagać oddania części naszej autonomii.
Shared Breathing nie proponuje prostej odpowiedzi ani nie przeciwstawia „dobrej” autonomii „złej” kontroli. Zamiast tego bada przestrzeń pomiędzy nimi — przestrzeń, w której już żyjemy. Coraz częściej delegujemy część naszych decyzji medycynie, technologiom, instytucjom, algorytmom i innym ludziom. Czasami jest to konieczność, czasami wybór, a czasami próba uwolnienia się od zmęczenia ciągłym zarządzaniem sobą.
Co dzieje się z naszą wolnością, kiedy ktoś inny zaczyna się nami opiekować?
To pytanie pozostaje otwarte — i staje się częścią doświadczenia wystawy.
Projekt artystyczny: Alexander Adamau
Miejsce: Muzeum Wolnej Białorusi, Foksal 11, Warszawa
Czas trwania: 18 września – 4 października 2026
Projekt wspierany przez Art Power Belarus i finansowany przez Unię Europejską.
