Projekt «Muzeum Wolnej Białorusi — centrum zachowania pamięci historycznej»

^{*Finansowe wsparcie projektu zapewnia Ambasada Królestwa Niderlandów w Warszawie.}

W ramach trzyletniego projektu «Free Belarus Museum as a Center for Preserving Historical Memory» realizowany jest kompleksowy program, mający na celu muzealizację historii białoruskiego protestu 2020 roku oraz współczesnego białoruskiego ruchu demokratycznego, a także szeroką prezentację jego efektów.

Projekt obejmuje kilka kluczowych obszarów:

• Tworzenie kolekcji muzealnej — wyszukiwanie, selekcja, katalogowanie przedmiotów związanych z historią białoruskiego protestu i współczesnego ruchu demokratycznego oraz tworzenie tematycznych zbiorów muzealnych.
• Tworzenie bazy danych i muzealnego portalu internetowego, umożliwiającego otwarty dostęp do kolekcji muzeum dla szerokiej publiczności.
• Organizacja nowoczesnych interaktywnych wystaw dokumentalnych opartych na kolekcjach muzeum.
• Tworzenie i dystrybucja materiałów elektronicznych i drukowanych dotyczących kolekcji i działalności muzeum, w tym katalogów kolekcji i poszczególnych wystaw.
• Działalność Belarusian Museum Lab — społeczności białoruskich i międzynarodowych specjalistów muzealnych oraz ekspertów w dziedzinie muzealnictwa i pokrewnych dyscyplin.

Projekt porusza również ważne tematy przewodnie:

• Prawa człowieka, wolność i demokracja — poprzez kolekcje i wystawy ukazujące naruszenia praw i wolności oraz wartości demokratyczne na Białorusi.
• Równość płci i prawa kobiet — muzeum przedstawia rolę białoruskich kobiet w wydarzeniach 2020 roku, ich historie, osiągnięcia i doświadczenia, tworząc środowisko inkluzywne.
• Wrażliwość i inkluzja — wsparcie i włączenie do inicjatyw muzealnych uchodźców, byłych więźniów politycznych i ich rodzin, z uwzględnieniem ich traumatycznych doświadczeń.

Sprawozdanie z realizacji projektu «Muzeum Wolnej Białorusi jako centrum zachowania pamięci historycznej» za okres od 31 sierpnia 2024 r. do 1 lipca 2025 r.

1. Tworzenie tematycznych kolekcji Muzeum Wolnej Białorusi

W okresie od 31 sierpnia 2024 r. do 1 lipca 2025 r. prowadzono celowe poszukiwania, selekcję, dokumentowanie i katalogowanie przedmiotów muzealnych.
Łącznie wybrano i wprowadzono do elektronicznych ksiąg inwentarzowych (baz danych) 341 przedmiotów muzealnych.
Na stronach muzeum w mediach społecznościowych utworzono specjalną sekcję «Eksponaty», gdzie publikowano informacje o nowych nabytkach, w tym wideo-wywiady z darczyńcami.

2. Opracowanie bazy danych i platformy online kolekcji muzealnych

Na tym etapie realizacji projektu wszystkie przedmioty włączone do kolekcji i poddane katalogowaniu zostały wprowadzone do elektronicznych ksiąg inwentarzowych (wewnętrznych baz danych).
Stworzono prototyp strony internetowej (portalu online) muzeum: opracowano architekturę, koncepcję designu i nawigację, przeprowadzono testy wewnętrzne strony.

3. Tworzenie i działalność Belarusian Museum Lab (Białoruskiej Laboratorium Muzealnej)

W ramach projektu prowadzono poszukiwania partnerów i ekspertów. W rezultacie Muzeum Wolnej Białorusi zostało inicjatorem stworzenia Belarusian Museum Lab — profesjonalnej społeczności białoruskich ekspertów i specjalistów w dziedzinie muzealnictwa, kulturoznawstwa, historii i ochrony dziedzictwa, przebywających na przymusowej emigracji.

Pierwsze spotkania uczestników Belarusian Museum Lab (w formacie offline i online) odbyły się 6 i 7 marca 2025 r.
W wydarzeniach wzięło udział 25 osób.

Drugie spotkanie przedstawicieli Belarusian Museum Lab odbyło się w ramach forum European Museum of the Year Award (EMYA-2025) w Białymstoku, gdzie muzeum zapewniło udział pięciu członków laboratorium.

4. Organizacja i prowadzenie wystaw z własnych kolekcji muzeum

W ramach projektu «Muzeum Wolnej Białorusi jako centrum zachowania pamięci historycznej» w okresie sprawozdawczym zrealizowano trzy projekty wystawiennicze:

4.1. Wystawa «Nic szczególnie nowego»
Otwarcie 21 maja 2025 r., w Międzynarodowy Dzień Solidarności z białoruskimi więźniami politycznymi, z udziałem przedstawicieli europejskich ambasad oraz posłów i senatorów Polski.

Na wystawie zaprezentowano osobiste rzeczy więźniów politycznych przekazane muzeum: listy, notatki, dzienniki, ubrania więzienne, przedmioty higieny. Wszystkie eksponaty były autentyczne, przywiezione z białoruskich więzień przez byłych więźniów.

Oprawa dźwiękowa wystawy obejmowała nagrania świadectw więźniów politycznych, czytanych przez nich samych, a także wiersze napisane w więzieniach i przeczytane przez represowanych białoruskich artystów.

W ekspozycji przedstawiono materiały (przedmioty i nagrania audio) od 25 białoruskich więźniów politycznych.

Wystawę odwiedziło co najmniej 250 osób, a jej termin został przedłużony do 3 sierpnia.

‍

‍
Relacje w mediach:

MEDIA 1, MEDIA 2, MEDIA 3

‍

4.2. Wystawa «Fragmenty»
Była zorganizowana z okazji trzeciej rocznicy Muzeum Wolnej Białorusi i prezentowała część jego kolekcji z lat 2020–2025. W ekspozycji znalazły się osobiste przedmioty uczestników pokojowych protestów, więźniów politycznych, białoruskich ochotników oraz uczestników wojny na Ukrainie.

Wystawę odwiedziło co najmniej 350 osób, a relacje z niej pojawiły się w niezależnych białoruskich mediach, zdobywając wiele pozytywnych opinii.

Projekt był współfinansowany przez miasto Warszawa.

‍

‍

Relacje w mediach:

MEDIA 1, MEDIA 2, MEDIA 3

‍

4.3. Wystawa «Pięć artefaktów i tylko jedna noc»
Została zorganizowana z okazji Międzynarodowego Dnia Muzeów i akcji «Noc muzeów».

Po raz pierwszy zaprezentowano pięć historyczno-kulturowych artefaktów z XVII–XVIII wieku, zakupionych przez białoruskie inicjatywy na emigracji.
Wśród nich znalazł się tajny list Jana Antoniego Garaína, wojewody brzeskiego, napisany podczas pierwszego rozbioru Rzeczypospolitej. Ten cenny eksponat został zakupiony przez muzeum w ramach projektu.

Wystawę podczas Nocy Muzeów odwiedziło ponad 150 osób.

‍

‍
Relacje w mediach:

MEDIA 1, MEDIA 2, MEDIA 3