Wystawa „Depatriacja” Muzeum Wolnej Białorusi

„Depatriacja” to wystawa poświęcona ratowaniu i zachowaniu artefaktów najnowszej historii Białorusi, które w warunkach represji znalazły się w obliczu zagrożenia zniszczeniem lub konfiskatą.

Na Białorusi można zostać prześladowanym za posiadanie przedmiotów, które zachowują pamięć o aktywności obywatelskiej, protestach i ruchu demokratycznym. W warunkach represji symbole narodowe, dokumenty, materiały drukowane, archiwa prywatne i inne świadectwa historii muszą opuszczać kraj, aby mogły zostać ocalone.

Termin „depatriacja” jest rzadko używany, ale trafnie opisuje tę rzeczywistość: przedmioty, które w normalnych warunkach powinny pozostać na Białorusi, dziś czasami mogą być bezpieczne tylko poza jej granicami.

Wystawa była rezultatem projektu „Muzealizacja artefaktów protestu na Białorusi”. Przez kilka miesięcy zespół Muzeum Wolnej Białorusi wspólnie z osobami przebywającymi na Białorusi pracował nad bezpiecznym wywiezieniem, udokumentowaniem i zachowaniem przedmiotów związanych z ruchem demokratycznym i najnowszą historią kraju.

W ramach projektu muzeum otrzymało około 170 artefaktów oraz kilka tysięcy fotografii i nagrań wideo. Na wystawie zaprezentowano przedmioty przechowywane wcześniej w prywatnych kolekcjach i archiwach, które towarzyszyły ludziom podczas protestów i wydarzeń obywatelskich, były ukrywane przed przeszukaniami lub przez dziesięciolecia przechowywały pamięć o ważnych wydarzeniach białoruskiej historii.

Ekspozycja obejmowała różne okresy białoruskiego ruchu demokratycznego — od lat 90. XX wieku po wydarzenia 2020 roku.

Wśród eksponatów znalazły się zaproszenie na akcję „Czarnobylski Szlak – 96”, broszura „Droga donikąd, czyli dwa lata prezydentury A. Łukaszenki”, wydana w 1996 roku, oraz ulotka wyborcza Stanisława Szuszkiewicza z kampanii prezydenckiej w 1994 roku.

Osobne miejsce zajmowały dokumenty związane z kampaniami wyborczymi w 2020 roku. Na wystawie można było zobaczyć zaświadczenia wydane przez Centralną Komisję Republiki Białorusi ds. Wyborów i Przeprowadzania Referendów Republikańskich koordynatorom grup inicjatywnych zgłaszających kandydatury Walerija Capkały oraz Swietłany Cichanouskiej. Oba dokumenty zostały wydane 20 maja 2020 roku.

Wśród osobistych świadectw znalazły się karty do głosowania z wyborów w 2020 roku, które Palina Szerenda-Panaszuk zdołała przekazać muzeum. Na wystawie zaprezentowano również legitymację dziennikarską Kaciaryny Karpickiej ze śladami próby rozerwania dokumentu przez jednego z funkcjonariuszy.

Kolejną ważną część ekspozycji stanowiło prywatne archiwum Uładzimira Łapcewicza, białoruskiego dziennikarza i działacza społecznego z Mohylewa. W jego skład wchodzą dokumenty i publikacje z lat 90. i początku lat 2000., materiały dotyczące naruszeń praw obywatelskich w Mohylewie, dokumenty organizacji społecznych i politycznych, regionalna niezależna prasa, a także świadectwa pierwszych kampanii wyborczych niepodległej Białorusi.

„Depatriacja” opowiadała więc nie tylko o samych przedmiotach, lecz także o ludziach, których historie się za nimi kryją. Każdy artefakt staje się materialnym świadectwem określonego czasu, wydarzenia lub osobistego doświadczenia.

Ze względów bezpieczeństwa część uczestników projektu oraz przekazanych przez nich historii pozostała anonimowa. Same przedmioty pozwalają jednak dokumentować to, co się wydarzyło, i zachować te świadectwa dla przyszłości.

Równolegle z przygotowaniem wystawy muzeum pracowało nad katalogiem „Depatriacja” oraz materiałami edukacyjnymi dotyczącymi przechowywania historycznych artefaktów w warunkach domowych.

Wystawa „Depatriacja” była prezentowana w Muzeum Wolnej Białorusi w Warszawie od 9 do 26 czerwca. W tym czasie odwiedziło ją ponad 300 osób. W ramach wystawy odbyły się spotkania i rozmowy poświęcone pamięci, wolności i odpowiedzialności.

„Depatriacja” stała się częścią długofalowej pracy Muzeum Wolnej Białorusi na rzecz gromadzenia i zachowania materialnych świadectw historii białoruskiego ruchu demokratycznego. Praca ta jest kontynuowana również po zakończeniu wystawy.

Muzeum nadal przyjmuje artefakty związane z ruchem demokratycznym i pomaga w ich zabezpieczaniu, jeśli na Białorusi grozi im zniszczenie lub konfiskata.

‍

Wystawa została zorganizowana przy wsparciu Belarus Beehive i Unii Europejskiej.

‍

‍