W Muzeum Wolnej Białorusi rozpoczyna się nowa wystawa „Punkt wejścia: sprawa kobiet” — poświęconа kobiecemu doświadczeniu oporu, wolności oraz cenie, jaką kobiety płacą za prawo do bycia podmiotowymi w systemie autorytarnym. Projekt został przygotowany przez Muzeum Wolnej Białorusi we współpracy ze stowarzyszeniem kobiet-byłych więźniarek politycznych „Pobacz”.
Poprzez ubrania i osobiste przedmioty Białorusinek ekspozycja odsłania historie oporu, straty, wrażliwości i siły. Te stroje to nie tylko tkanina, rzecz. One stały się świadkami. Zachowały dotyk strachu i determinacji, chłód celi i ciepło solidarności. Opowiadają o kobietach, które broniły i bronią godności — na ulicy, w sądzie, za kratami i na wolności.
Wystawa została zbudowana jako przestrzeń osobistych historii, w której ubrania i przedmioty występują językiem — językiem świadectwa, bólu, godności i siły. Każdy eksponat jest materialnym dowodem przemocy państwowej, a jednocześnie dowodem wytrwałości.
Po raz pierwszy publicznie prezentowane są nowe artefakty:
— komplet stroju więziennego Paliny Szarendy-Panasjuk;
— osobiste rzeczy bojowniczki Maszy Zajcawej, która zginęła w Ukrainie;
— artefakt Mariny Mentusowej;
— rzeczy Marii Kalesnikowej;
a także inne kobiece przedmioty odzwierciedlające skalę oporu.
Osobna część poświęcona jest doświadczeniu więziennemu kobiet – więźniarek politycznych. Znajdują się tu wytarte ciężkie buty więzienne, noszone zarówno w mrozie, jak i w upale; kurtki i odzież z plamami chloru oraz żółtymi „politycznymi” oznaczeniami. Przedmioty te zachowują ślady systemowego upokorzenia, a zarazem ludzkiej wytrwałości.
Główny akcent wystawy to pokazanie, jak to, co osobiste, staje się publiczne, jak kruchość współistnieje z odwagą i jak pamięć wyrasta poprzez materię. Jak zwyczajne rzeczy — koszula, kurtka, obuwie — nabierają znaczenia dokumentu, archiwum i symbolu oporu.
Projekt nabiera szczególnego znaczenia w kontekście skali prześladowań kobiet w Białorusi. Według danych organizacji praw człowieka, na połowę 2025 roku około 1996 kobiet zostało skazanych w sprawach karnych z powodów politycznych. Rzeczywista liczba może być znacznie wyższa, ponieważ wiele spraw nie jest publicznie nagłaśnianych. Wśród skazanych są samotne i wielodzietne matki, emerytki, kobiety z poważnymi problemami zdrowotnymi, a także osoby zatrzymane jako nieletnie.
Od 2007 roku do lata 2025 kobiety były karane administracyjnie 10 996 razy — rzeczywista liczba może być znacznie wyższa.
Naszym celem jest nie tylko stworzenie wielowarstwowej wystawy, która opowie o sytuacji praw człowieka i praw kobiet w Białorusi białoruskim i międzynarodowym odbiorcom, lecz także uczynić projekt użytecznym dla samych represjonowanych kobiet — poprzez widoczność, solidarność i wsparcie.
