W maju i czerwcu 2026 roku Muzeum Wolnej Białorusi zrealizowało projekt „Dudy: muzyka przeszłości i teraźniejszości”, przygotowany w ramach Warszawskiej Nocy Muzeów. Było to wyjątkowe wydarzenie kulturalno-edukacyjne, którego celem było przybliżenie historii, tradycji oraz współczesnego życia białoruskiej kultury dudziarskiej.
Centralnym elementem projektu była wystawa „Dudy. Instrument, historia, symbol”, prezentująca 25 unikalnych instrumentów muzycznych – dud białoruskich oraz europejskich. Ekspozycja ukazywała historię instrumentu, jego rozwój, znaczenie w kulturze białoruskiej oraz związki z tradycjami muzycznymi innych krajów Europy.
Na potrzeby wystawy przygotowano wielojęzyczne materiały edukacyjne w językach białoruskim, polskim i angielskim, łączące opracowania historyczne, fotografie archiwalne oraz współczesne badania. Integralną częścią ekspozycji była interaktywna przestrzeń „Warsztat Dudziarza”, w której odwiedzający mogli poznać proces powstawania instrumentu oraz spróbować gry na edukacyjnych dudach.
Przez trzy tygodnie odbywały się oprowadzania kuratorskie w językach białoruskim, polskim i angielskim. Zwieńczeniem projektu był finisaż wystawy oraz otwarta debata ekspercka „Dudy Białorusi: wyzwania i perspektywy”, gromadząca badaczy i muzyków z Białorusi, Polski oraz Litwy.
W ramach Warszawskiej Nocy Muzeów na dziedzińcu Muzeum odbył się koncert muzyki na żywo z udziałem artystów z Białorusi, Polski i Ukrainy. Wystąpili między innymi zespół Lity Taler, Białoruska Szkoła Dudziarzy w Warszawie, Jauhien Barysznikau oraz inni muzycy reprezentujący tradycyjną scenę muzyczną Europy Środkowo-Wschodniej.
Po koncercie uczestnicy Szkoły Tradycyjnej Kultury Białoruskiej w Warszawie poprowadzili warsztaty tańców tradycyjnych przy akompaniamencie dud, tworząc otwartą przestrzeń do wspólnego świętowania i poznawania białoruskiego dziedzictwa kulturowego.
Projekt spotkał się z dużym zainteresowaniem publiczności i zyskał szeroki oddźwięk w mediach białoruskich i polskich. Wystawę odwiedziło blisko 900 osób, a koncert plenerowy zgromadził kilkuset uczestników.
Jednym z najważniejszych efektów projektu było nie tylko upowszechnienie wiedzy o białoruskiej tradycji muzycznej, ale także stworzenie nowych materiałów edukacyjnych oraz archiwum fotografii i nagrań wideo, które będą wykorzystywane w dalszej działalności Muzeum Wolnej Białorusi.
Projekt stał się również platformą międzynarodowej współpracy pomiędzy badaczami, muzykami i instytucjami kultury z różnych krajów. Dzięki nawiązanym partnerstwom wystawa będzie prezentowana także w kolejnych ośrodkach kulturalnych w Polsce oraz poza jej granicami.
Realizacja projektu potwierdziła, że białoruskie dziedzictwo muzyczne pozostaje żywą częścią europejskiej kultury. Tradycja gry na dudach nie tylko zachowuje pamięć o przeszłości, lecz także inspiruje współczesnych twórców, sprzyja dialogowi międzykulturowemu i budowaniu współpracy ponad granicami.
